ចាប់តាំងពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ មក ពិភពលោកបានសម្លឹងមើលទៅប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានដោយក្ដីបារម្ភបំផុត។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ UN Women អាហ្វហ្គានីស្ថានបានក្លាយជាប្រទេសតែមួយគត់នៅលើពិភពលោក ដែលមានការរឹតត្បិតសិទ្ធិស្ត្រីជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធ និងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត រហូតដល់អ្នកជំនាញហៅថាជា «អាប៉ាថេតយេនឌ័រ»ការរើសអើងផ្អែកលើយេនឌ័រ។

១. ការបិទខ្ទប់ទ្វារសាលារៀន

ការអប់រំសម្រាប់កុមារី និងស្ត្រីត្រូវបានដួលរលំស្ទើរតែទាំងស្រុង៖

• ការបិទសាលាមធ្យមសិក្សា៖ ចាប់តាំងពីខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ មក កុមារីដែលមានអាយុលើសពី ១២ ឆ្នាំ (ចាប់ពីថ្នាក់ទី៧ ឡើងទៅ) ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូលរៀន។ យោងតាម UNESCO កុមារីប្រមាណ ១,១ លាននាក់ ត្រូវបានបាត់បង់ឱកាសសិក្សា។
• ការហាមឃាត់នៅកម្រិតឧត្តមសិក្សា៖ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ អាជ្ញាធរតាលីបង់បានប្រកាសបិទទ្វារសាកលវិទ្យាល័យសម្រាប់និស្សិតស្រីទូទាំងប្រទេស។ នេះមានន័យថា ស្ត្រីអាហ្វហ្គានីស្ថានមិនអាចក្លាយជាវេជ្ជបណ្ឌិត មេធាវី ឬវិស្វករ ដើម្បីបម្រើប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួនបានឡើយ។

២. ការលុបបំបាត់ស្ត្រីពីវេទិកាសាធារណៈ

យោងតាមគេហទំព័រ UN Women (FAQs on Afghanistan) ស្ត្រីមិនត្រឹមតែបាត់បង់សិទ្ធិរៀនសូត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបាត់បង់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានផ្សេងទៀត៖

• សិទ្ធិធ្វើការងារ៖ ស្ត្រីត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើការក្នុងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល (NGOs) និងអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ដល់ស្ត្រី និងកុមារដទៃទៀត។
• សេរីភាពនៃការដើរហើរ៖ ស្ត្រីត្រូវមានអ្នកកំដរជាបុរស (Mahram) នៅពេលធ្វើដំណើរឆ្ងាយ និងត្រូវបិទបាំងផ្ទៃមុខទាំងស្រុងនៅទីសាធារណៈ។

៣. ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងសុខភាពផ្លូវចិត្ត

ការហាមឃាត់ស្ត្រីមិនឱ្យរៀនសូត្រ និងធ្វើការ មិនមែនប៉ះពាល់តែលើស្ត្រីនោះទេ ប៉ុន្តែវាប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូល៖

• ការបាត់បង់ GDP៖ យោងតាមការប៉ាន់ស្មាន ការមិនឱ្យស្ត្រីធ្វើការងារអាចធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអាហ្វហ្គានីស្ថានខាតបង់ប្រាក់រហូតដល់ ១ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំ។
• វិបត្តិផ្លូវចិត្ត៖ របាយការណ៍ពី Human Rights Watch បង្ហាញថា អត្រានៃការបាក់ទឹកចិត្ត និងការធ្វើអត្តឃាតក្នុងចំណោមក្មេងស្រីវ័យជំទង់បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារពួកគេមើលមិនឃើញអនាគត និងត្រូវរស់នៅដូចជាអ្នកទោសនៅក្នុងផ្ទះខ្លួនឯង។

៤. ពន្លឺនៃក្ដីសង្ឃឹម៖ ការតស៊ូក្នុងភាពស្ងប់ស្ងាត់

ទោះបីជាមានការគៀបសង្កត់យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ស្ត្រីអាហ្វហ្គានីស្ថានមិនចុះចាញ់ឡើយ៖

• សាលារៀនសម្ងាត់៖ ស្ត្រីក្លាហានជាច្រើនបានបើកសាលារៀននៅតាមផ្ទះដោយសម្ងាត់ ដើម្បីបង្រៀនកុមារីក្នុងសហគមន៍ ទោះបីជាត្រូវប្រឈមនឹងការចាប់ខ្លួនក៏ដោយ។
• ការសិក្សាតាមអនឡាញ៖ សម្រាប់អ្នកដែលមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិត ពួកគេបានងាកមកសិក្សាតាមរយៈវគ្គសិក្សាតាមអនឡាញពីបរទេស ដើម្បីរក្សាចំណេះដឹងរបស់ពួកគេ។

សហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំង UN Women បានអំពាវនាវឱ្យពិភពលោកកុំបំភ្លេចស្ត្រីអាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ការអប់រំសម្រាប់ស្ត្រីមិនមែនជាជម្រើសនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋាន។ បើគ្មានការចូលរួមពីស្ត្រី អាហ្វហ្គានីស្ថានមិនអាចងើបចេញពីភាពក្រីក្រ និងសង្គ្រាមបានឡើយ។

ប្រភព៖ UN WOMEN / Human Rights Watch